ادبیات نظری تحقیق ولایت از دیدگاه قرآن، ولایت از دیدگاه
معصومین، انواع ولایت، عدالت، رهبری، خبرگان در 128 صفحه در قالب ورد قابل
ویرایش.
بخشی از متن :
ولایت از دیدگاه قرآن
«قُل فَلِلّهِ الحُجَّةُ البالِغَةُ»(سوره انعام، آیه 149).
از زمان آدم علیه السلام تا خاتم(صلی اله علیه و آله) بحث ولایت و جانشینی پیامبران الهی یک امر هویدا و آشکار است.
خدا پرستان در اعصار مختلفه ی تاریخ زیر پرچم هدایت انبیاء و برگزیدگان
حق زیسته اند «سلسله ی قوافل بشری از دروازه ی وجود به این نشئه آمده اند
تا از قوه به فعلیت در آمده و از نقص به کمال برسند و بسوی سر منزل مقصود
سرای جاودانی دیگر بشتابند، در این راه بدون دلیل و راهنما بدون مشعل دار و
راهبر بدون برنامه و نقشه بدون وقوف بخط سیر و مسیر مستقیم و روشن به جایی
نخواهند رسید و از الطاف الهی این است که در هر عصر راهنمایی فرستاد و
زمین خالی از حجت نبود و نیست و نخواهد بود» (عمادزاده، 1360، 39- 38).
آدم علیه السلام خلیفه ی خدا بر فرزندان و ملائکه بود و بعد از او هبة
الله(شیث)هادی و رهبر بوده «حضرت آدم ابوالبشر مریض شد شیث را طلبید و گفت
ای فرزند، اجل من رسیده که بیمار شدم و پروردگار مرا وحی فرستاد که تو را
وصی خود کنم و اینک وصیت نامه زیر سر من است و بر عهد خود وفا می کنم... آن
را بگیر... در این صحیفه تمام امور دین و دنیای تو در آن است این صحیفه را
از بهشت آورده بود که به شیث بدهد و شیث به مقام خلافت و وصایت و نبوت بر
انگیخته گردید» (عمادزاده، 1360، 181).
این روند پیامبری ، خلافت و هدایت از اصلاب شیث بدون انقطاع و خالی شدن
عصر و زمانه از حجت خدا تا بعثت نبی مکرم اسلام حضرت محمّد صلی الله علیه و
آله و سلم ادامه داشت.
حضرت موسی علیه السلام برادرش هارون را جانشین و رهبری جامعه در غیاب
خود قرار داد «یا هارونَ اخلُفتنی فی قومی»(سوره ی اعراف ، آیه ی 142).
حضرت لوط پیامبر در زمان حضرت ابراهیم خلیل الرحمان در شهرها و روستاهای منطقه ی سدوم عهده دار ولایت و جانشینی آن حضرت بود.
حضرت نوح فرزندش سام را به دستور خداوند متعال به جانشینی خودش انتخاب
نمود«جبرئیل نزد او آمد و فرمود: ای نوح ایّام نبوت و عمر تو به پایان آمده
پس اسم اعظم و میراث علم الهی و آثار علم نبوّت را که نزد توست به پسرت
سام تعلیم بده چون که زمین را از کسی به واسطه ی او اطاعت و بندگی و راه
هدایت من شناخته شود، خالی نخواهم گذاشت و نجات بندگان با قبض روح یک
پیامبر و مبعوث شدن پیامبر دیگر رقم می خورد و هیچ گاه زمین را بدون حجت و
کسی که مردم را به هدایت دعوت نماید نخواهم گذاشت و مشیت من تعلق گرفته که
برای هر قومی یک هادی و رهبر قرار دهم که سعادتمندان را هدایت و بر شقاوت
مندان اتمام حجت نماید. و فرمود: نوح اسم اعظم و میراث علم و آثار نبوّت را
به فرزندش سام منتقل کرد.» (کاشانی، 1387، ج2، ص469).
و در زمان معصومین علیهم السلام هم فقهائی به نیابت از معصومین کارهای مردم را انجام می داده و اوامر الهی را اجراء می نموده اند.
- ولایت از دیدگاه معصومین علیهم السلام
روایات زیادی از ائمه ی علیهم اسلام در رابطه با حاکمیت ولی فقیه در
جامعه ی اسلامی وارد گردید که صرفاً برای اطمینان بخشی به موضوع بحث به چند
مورد از این روایات اشاره می گردد.
امام صادق علیه السلام «وأما الحوادث الواقعة فارجعوا فیها إلی رواة
حدیثنا، فإنهم حجتی علیکم و أنا حجة الله علیهم»)بحار، ج53، ص181،ح10(.
که در این روایت راویان حدیث در مسائل مستحدثه حجت بر خلق بوده و هیچ
قیدی هم نیامده که این حجت در چه موضوع باشد و چون حدیث مطلق آمده بنابراین
نتیجه اش می شود حجت مطلقه در همه ی امور اعم از سیاسی، اقتصادی، قضاء،
حسبه و ...
البته به یک قید ضمنی اشاره گردیده و آن هم «روات حدیثنا» می باشد یعنی
حجت صرفاً کسانی هستند که در چهار چوب شریعت اسلام و گفتار معصومین علیهم
السلام سخن می گویند و عمل می نمایند.
در حدیث دیگری از امام صادق علیه اسلام آمده است:
الملوک حکّام علی الناس و العلماء حکّام علی الملوک. - بحار، ج1، ص92،ح 91).
در این روایت هم کاملاً حاکم بودن علماء بر مسؤلین و کارگزاران جامعه ی
اسلامی مبرهن و آشکار است. و حاکم کسی است که عزل و نصب می کند و قدرت
حاکمیتی دارد، بنابراین این نظریه ای که بعضی از فقها در رابطه با نظارت
ولی فقیه بر حکم رانان می دهند از هیچ جای این حدیث فهمیده نمی شود بلکه
منطوق این روایت بر حاکمیت مطلق علماء حکایت می کند.
در مقبوله ی معروف عمربن حنظله به موضوع حاکمیت مطلق اسلام در چها رچوب شریعت اشاره شده است .
«ینظرون إلی من کان منکم ممّن قد روی حدیثنا، و نظر فی حلالنا و حرامنا،
و عرف أحکامنا، فلیرضوا به حَکماً، فإنی قد جعلته علیکم حاکماً، فإذا حکم
بحکمنا و لم یقبله منه، فإنما استخفّ بحکم الله، و علینا ردَّ، و الرادّ
علینا و الرّاد علی الله، و هو علی حدّ الشرک با لله»( کلینی، کافی، ج1،
ص67).
در این روایت کاملاً واضح و آشکار است که علماء دین و راویان حدیث و سخن
معصومین علیهم السلام و کسانی که به حکم ائمه ی اطهار حکم می کنند تخطی از
او تخطی از دستور معصومین علیهم السلام و در نهایت شرک به خداست. و با
بررسی اجمالی این احادیث وظیفه ی فقها در مسائل عمومی و
مهم اسلامی در حوزه های مختلف اعم از ولایت در افتاء، ولایت در قضاءِ،
ولایت بر صدور احکام، دریافت وجوه شرعی از قبیل انفال و اخماس و میراث بی
وارث و...، اموال عمومی و همین طور در موارد جزئی و شخصی و در همه ی ابعاد
نشان حاکمیت مطلقه ی فقیه می دهد و این روایات سند و ابلاغی هستند بر مدار
اصلی ولایت فقیه در اداره ی امور مسلمین بر منهاج شریعت و دیانت که بر همین
اساس علماء و فقها در ادوار مختلف و اعصار گذشته و حال بر این موضوع
پرداخته و اغلب بر آن صحه گذاشته اند.
حاکمیت مطلق برای انبیاء الهی محرز است و این که علماء وارثان انبیاء هستند«إنّ العلماء ورثة الأنبیاء»(بحار، ج2، ص151،ح31).
و انبیاء الهی جزء قوانین و نسخه های نجات بخش الهی و نمایندگی خدا در
بین مخلوقات، چه میراثی داشته اند تا به علماء برسد، بنابراین میراث حقیقی
انبیاء همان حاکمیت دینی آنها بوده است که به علماء به ارث رسیده است.
- انواع ولایت
در اندیشه های اسلامی می توان چند نوع ولایت را از یکدیگر تفکیک کرد؛ یکی بحث ولایت تشریعی و دیگری ولایت تکوینی.
- ولایت تشریعی
در نگاه شیعی ما، فقط ائمه معصومین (علیه السلام) و نائبان، وکلا،
منصوبان و کسانی که از جانب ائمه (علیه السلام) دستور خاص دارند، از ولایت
تشریعی برخوردار هستند.
گاهی یک نفر، منصوب خاص است؛ برای مثال در مورد یک مسئله یا مناقشه، نبی
اکرم(صلی الله علیه و آله) شخصی مثل«معاذ بن جبل» را تعیین می کند تا او
در مورد آن قضیه حکم صادر کند، این فرد هر حکمی صادر کند، چون مأذون است،
حکمش تشریعی است و ولایت تشریعی دارد.
از جانب دیگر، تقریباً اکثر بزرگان اسلامی ما بر این باور هستند که
ولایت تکوینی هم فقط از آن معصومین است؛ اما علی الاصول و القاعده نباید
تمامی موجودات به میزان بهره ی وجودشان، نسبت به موجودات مادون خود ولایت و
نسبت به موجودات مافوق خود، تولی داشته باشند. قاعدتاً باید این گونه
باشد، مگر اینکه ما نص صریحی از جانب امام معصومی داشته باشیم.
«ولایت بر تشریع» همان ولایت قانونگذاری و تشریع احکام است؛ یعنی اینکه
کسی، سرپرست جعل قانون و وضع کنندة اصول و مواد قانونی باشد. این ولایت که
در حیطه ی قوانین است و نه در دایره ی موجودات واقعی و تکوینی، اگر چه نسبت
به وضع قانون تخلف پذیر نیست یعنی با اراده مبدء جعل قانون، بودن فاصله،
اصل قانون جعل می شود، لیکن در مقام امتثال، قابل تخلف و عصیان است؛ یعنی
ممکن است؛ افراد بشر، قانون قانونگذاری را اطاعت نمایند و ممکن است دست به
عصیان بزنند و آن را نپذیرند؛زیرا انسان برخلاف حیوانات، آزاد آفریده شده و
می تواند هر یک از دو راه عصیان و اطاعت را انتخاب کند و در عمل آن را
بپیماید.
تنها قانون کامل و شایسته برای انسان، قانونی است که از سوی خالق انسان و
جهان و خدای عالم و حکیم و مطلق باشد و لذا، ولایت بر تشریع و قانونگذاری،
منحصر به ذات اقدس الهی است؛ چنان که قرآن کریم در این باره فرموده است:
«إن الحکم إلاّ لله» (یوسف آیة 67 ).
«ولایت تشریعی» یعنی نوعی سرپرستی که نه ولایت تکوینی است و نه ولایت بر
تشریع و قانون، بلکه ولایتی است در محدودة تشریع و تابع قانون الهی که خود
بر دو قسم است؛ یکی ولایت بر محجوران و دیگری ولایت بر جامعه ی خردمندان.
